{"id":669,"date":"2021-02-12T06:33:10","date_gmt":"2021-02-12T06:33:10","guid":{"rendered":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/?p=669"},"modified":"2025-01-21T17:21:12","modified_gmt":"2025-01-21T17:21:12","slug":"sibbe-en-builepes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/2021\/02\/12\/sibbe-en-builepes\/","title":{"rendered":"Waarom s\u00ea ons sies vir sibbe?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"
Rig taalvrae of voorstelle vir hierdie rubriek aan
redakteur@afrikaans-vandag.co.za
Privaat antwoord kan ongelukkig nie. Tyd daarvoor ontbreek helaas.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n


L. van Wyk stuur \u2019n paar weke gelede \u2019n e-pos oor die woord sibbe<\/em>: \u201cWord di\u00e9 woord erken, en wat is die enkelvoud?\u201d <\/p>\n\n\n\n

J. van Eeden skryf oor builepes<\/em>: \u201cWat \u2019n vreemde woord … En hoe vreemd dat die siekte van rotte kom, maar eintlik van vlooie op die rotte, en eintlik van bakterie\u00eb op die vlooie. Amper soos in die kamer is \u2019n kas \u2026\u201d<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Die woord sibbe<\/em> staan al in die 13de eeu opgeteken. In Oudsaksies sibbia<\/em>, Oudhoogduits sippe(e)a<\/em>, Oudfries sibbe<\/em>, Oudengels sibb<\/em>, Goties sibja<\/em> verwys dit na verwantskap, iemand se gesamentlike bloedverwante, jou familie. Later kom \u2019n tweede, skraler betekenis by, soos ons dit vandag in Afrikaans gebruik: om taamlik formeel na \u2019n broer of suster te verwys. <\/p>\n\n\n\n

Sib<\/em>, meervoud sibbe<\/em>, of sibbe<\/em>, meervoud sibbes<\/em>. Wees maar net konsekwent. Die wisselvorme staan albei in die AWS as ekwivalente van Engels se sibling(s)<\/em>. Tog spring di\u00e9 ou woord deesdae klaarblyklik ongemaklik in die oog. Gaan kyk maar in die sosiale media.<\/p>\n\n\n\n

Op 26 November 2020, byvoorbeeld, maak Chris Jacobs in die Facebookgroep Arga\u00efese Afrikaanse uitdrukkings is cool!<\/em> die volgende opmerking<\/a> (en ontlok daarmee altesame 59 reaksies): <\/p>\n\n\n\n

\u2019n Woord wat swaar by my aanklank vind is sibbe<\/em>. In vanoggend se Beeld<\/em> word daar verwys na \u201cModisane, wat vier sibbe het …\u201d \u2019n Sib voel vir my so al na iets wat by \u2019n ietermago hoort. Sommige woorde het nou eenmaal \u2019n slegte smaak, soos sekere medisynes ook! Sibbe proe nie vir my lekker nie.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Soortgelyke plasings is volop: \u201cDie woord \u2018sibbes\u2019 is in Huisgenoot<\/em>. Is dit nou \u2019n aanvaarde woord?\u201d \u201cDit irriteer my grensloos.\u201d \u201cDit mag taalkundig aanvaarbaar wees, maar dis vir my afgryslik.\u201d \u201cKlink platvloers.\u201d \u201cNat vis vir my. Nat en glibberig\u201d \u201cHou ook nie baie daarvan nie. Die woord laat my altyd dink hulle is nog nie gespeen van hul ma nie. Pas dus beter as hulle nog klein is.\u201d \u201cSibbe is so \u2019n lelike woord dat hy maar regtig in die vaktaal kan bly.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Van waar di\u00e9 sterk afkeer van twee eenvoudige sillabes? \u201cSib\u201d, \u201csibbe\u201d. Oor die uitspraak en klank van \u201crib\u201d, \u201cribbe\u201d, \u201cklip\u201d, \u201cklippe\u201d, kraai geen haan nie. Maak onbekend onbemind? Of gril ons vir die sibilantheid? Wat is dit omtrent sommige woorde dat hulle mense by die sien en aanhoor dadelik afstoot? <\/p>\n\n\n\n

Op 4 Februarie vra die Nederlandse Genootschap Onze Taal<\/em> op sy Facebookblad:<\/p>\n\n\n\n

Veel taalgebruikers ergeren zich aan woorden omdat ze stiekem niet houden van de mensen die die woorden gebruiken (denk aan kantoortaal als \u2018in je kracht staan\u2019). Maar Instagram-volgster Kerstin kan van woorden walgen vanwege de kl\u00e1nken ervan. Heb jij dat ook? Zo, ja welke woorden kun jij niet aanhoren?  <\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Hierdie plasing<\/a> word tien maal gedeel en ontlok nie minder nie as 889 reaksies oor verskillende woorde wat Nederlandse taalgebruikers laat gril. Hier is \u2019n paar:<\/p>\n\n\n\n

Ik erger me dood aan mensen die het woord \u2018absoluut\u2019 gebruiken als ze gewoon \u2018ja\u2019 kunnen zeggen.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Eigenlijk alle verkleinwoorden. Terrasje<\/em>, zonnetje<\/em>, mannetje, roseetje<\/em> … Vreselijk.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Van het woord kids<\/em> word ik lichtelijk agressief en dan vooral als het met een harde t<\/em> wordt uitgesproken.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Ik heb het vooral bij een aantal Engelse woorden, bijvoorbeeld: moist<\/em> of beverage<\/em>. Hoewel hier ook een aantal Nederlandse woorden zag staan waarvan ik zelf niet door had dat ik daar ook een hekel aan heb. De eerste Nederlandse woord dat in mij opkwam was: kapje<\/em>. Ook als samenstelling blijft het woord vreselijk. <\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Lees die res maar self. <\/p>\n\n\n\n

Is daar spesifieke woorde wat jou laat\ngril? <\/p>\n\n\n\n

Maar terug na sib(be)<\/em>: <\/p>\n\n\n\n

In \u2019n groot koerantkorpus van die 1990\u2019s kom sib,<\/em> sibbe<\/em>, sibbes<\/em> slegs 18 keer voor. In \u2019n veel kleiner korpus van 2015 tot 2018 reeds 120 keer. Sibbe<\/em> word dus afgestof, opnuut gebruik, en nie meer net formeel nie. In vandag se gendersensitiewe samelewing vul di\u00e9 woord \u2019n duidelike leemte. Afrikaans het geen sinoniem daarvoor nie.<\/p>\n\n\n\n

So, los nou maar die fiemies. Of jy \u2019n sib het, of nie. Broers en susters saam is sibbe. Kort en klaar. S\u00ea dit, skryf dit, raak daaraan gewoond.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Buil<\/em>, aan die ander kant, is ewe oud, maar di\u00e9 het in Afrikaans so te s\u00ea verdwyn, want vir buil<\/em>, \u2019n \u201copswelling van die huid\u201d, het ons ander woorde. Die WAT se Woordkeusegids<\/em> bied onder meer aan: bult<\/em>, knop<\/em>, uitsteeksel<\/em>, uitgroeisel<\/em>, uitgroeiing<\/em>, uitbulting<\/em>, geswel<\/em>, swelsel<\/em>, bommel<\/em>, tuberkel<\/em>, verhewenheid<\/em>, verdikking<\/em>, knobbel<\/em>, knokkel<\/em>, knoets<\/em>, …<\/p>\n\n\n\n

In Ou en Middelnederlands was buil<\/em> onderskeidelik bula<\/em> en bule<\/em>; in Oudengels byle<\/em>, Oudsaksies bula<\/em>, Oudhoogduits bulla<\/em>, Oudnoors b\u00f3la<\/em>, Oudfries bele <\/em>… In Afrikaans ken ons buil<\/em> net nog in builepes<\/em>, volgens die WAT \u2019n pessiekte \u201cgekenmerk deur boosaardige buile waarmee die liggaam bedek word\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Die WAT bied van buil<\/em> ook \u2019n tweede betekenis, naamlik buil<\/em> as \u2019n \u201csilindervormige bakkerswerktuig om meel te sif\u201d \u2013 \u2019n sif gevorm met \u2019n buildoek<\/em>, \u2019n gaasdoek. Meel met die buil sif. Gebuilde meel.  Maar wie ken dit nog?<\/p>\n\n\n\n

Uit die eerste buil<\/em> het bult<\/em> ontwikkel. Later het die \/b\/-klank \u2019n \/p\/ geword: in Nederlands puilen<\/em>, Afrikaans puil<\/em>, \u201com te swel\u201d. Di\u00e9 is ook lankal vergete, maar uit di\u00e9 grondvorm met \/p\/ kom en gebruik ons nog peul <\/em>en uitpeul<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

So verander die vorm en uitspraak van woorde oor tyd heen. Meestal is ons onbewus daarvan. Soms wil ons ons daarteen verset. Maar vir so lank daar mense is wat praat, duur die proses. Slegs die mens is tot di\u00e9 wonder in staat. Daarin l\u00ea die magie, die magic van taal.<\/p>\n\n\n\n

\u2019n Verkorte weergawe van hierdie blog verskyn op 12 Februarie 2021 in die rubriek <\/em>Woordwisseling in<\/em> \"\"<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

L. van Wyk stuur \u2019n paar weke gelede \u2019n e-pos oor die woord sibbe: \u201cWord di\u00e9 woord erken, en wat is die enkelvoud?\u201d J. van Eeden skryf oor builepes: \u201cWat \u2019n vreemde woord … En hoe vreemd dat die siekte van rotte kom, maar eintlik van vlooie op die rotte, en eintlik van bakterie\u00eb op … Continue reading Waarom s\u00ea ons sies vir sibbe?<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[63,1],"tags":[3,27,58,6,57],"class_list":["post-669","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blog","category-uncategorized","tag-afrikaans","tag-etimologie","tag-sibbe","tag-taalverandering","tag-woordafkeer"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/669","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=669"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/669\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":679,"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/669\/revisions\/679"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=669"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=669"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=669"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}