{"id":685,"date":"2021-03-13T07:14:36","date_gmt":"2021-03-13T07:14:36","guid":{"rendered":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/?p=685"},"modified":"2021-05-31T12:23:08","modified_gmt":"2021-05-31T12:23:08","slug":"padlopers-en-boomsingers","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/2021\/03\/13\/padlopers-en-boomsingers\/","title":{"rendered":"Padlopers en boomsingers"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Altesaam\n600. Soveel keer staan \u201ckewer\u201d in die eerste 14 dele van die Woordeboek van\ndie Afrikaanse Taal<\/em>. M\u00f3\u00f3i, di\u00e9 insekname. Nie direkte oornames of bloot leenvertalings\nnie, maar ook eg Afrikaanse skeppings wat van fyn waarneming getuig.<\/p>\n\n\n\n

Die WAT definieer die orde Coleoptera, skildvleueliges of skildvlerkiges,\nas insekte met bytende monddele en voorvlerke wat tot horingagtige\nvlerkbedekkings of dekskilde gewysig is. Volgens Wikipedia is tot 40 persent\nvan alle insekte kewers. Tot \u2019n miljoen verskillende spesies, word geskat,\nwaarvan net sowat 300 000 \u2013 in Suid-Afrika 50 000 \u2013 reeds beskryf is.\nBas- en speldegatkewers, boktorre, dwaal-, glans- en grootkaakkewers, houtpoeierkewers,\nkniptorre en draadwurms, mierneskewers, miskruiers, pragkewers,\nrondekophoutboorders, snuit- en tierkewers, toktokkies, vuurvliegies en\nglimwurms, waterhondjies, en waterkewers is van die families wat genoem word. <\/p>\n\n\n\n

Ek voel die kewers in my skedel knaag
en die knaagsels
in die holtes van my voete val
\u2013 Marlene van Niekerk, \u201cMadame marnette\u201d <\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Van die vlie\u00ebnde soorte word \u201ctorre\u201d genoem. Soos die geelbruin,\nwollerige (boer)kainja, wat in die grond woon. Kainjas kom saans uit, deur lig aangetrek.\n<\/p>\n\n\n\n

Die duinhardlopertjie is \u2019n hardloperbesie, ook bekend as\n\u201csibbie\u201d. Die askleurige oudak, weer, loop stadig, in warm streke op onweersdae,\nomtrent so groot soos \u2019n toktokkie, maar met \u2019n platterige, klewerige rug\nwaaraan stof en gronddeeltjies vasklou. Vir kewers met so \u2019n \u201cpak\u201d op die rug staan\nin die WAT verskillende volksname opgeteken: kombers, ouvelskoen, pakos(sie),\npaksaal, re\u00ebngogga, skimmeljan(tjie), -japie, soutpannetjie, veldskoonmaker,\nvermuftejan … Fytjie-abbakaros, omdat die skimmeldons aan die velkombers laat\ndink waarin \u2019n vrou haar baba op haar rug vasbind.<\/p>\n\n\n\n

Die donderbesie, \u2019n klein, vlie\u00ebnde kewer met \u2019n harde dop,\nword ook die \u201cdondervliegie\u201d, \u201conweersbesie\u201d of \u201conweersvliegie\u201d genoem.\nWanneer donderbesies saans by Philippolis rondvlieg, s\u00ea die mense, kom dit re\u00ebn.<\/p>\n\n\n\n

Die ghannaghoetjie, blinkswart, plat, klop-klop met sy\ngepunte agterlyf teen die grond. Die wit kolletjie onder sy maag, s\u00ea party, is \u2019n\nbriefie. In Riversdal, Mosselbaai, George is hy die briewedraertjie, die padlopertjie,\ndoodhouertjie, doodhoubesie, dooitoktokkie, want raak jy aan hom, hou hy hom\ndood. Anders as die bombardeerkewer, die loopkewer met die volksnaam \u201cpoepga(a)tjie\u201d,\nwat hom verdedig deur met \u2019n hoorbare knal druppels uit sy agterlyf te stoot. <\/p>\n\n\n\n

Verskillende soorte klein, helderkleurige, min of meer\nhalfbolvormige kewers wat op groente en ander plante hou, heet \u201cbontgroenteskilpadjies\u201d,\nsoos die ladybird, of (onse)liewe(n)heersbesie, wat ook ander name het:\nblomskilpadjie, bontbesie, boomskilpadjie, bontrokskilpadjie, bontrokkie,\nbotterbesie, botterskilpadjie, pampoenbesie … Vir die lieweheersbesie kom uit\nBurgersdorp die naam \u201cgiekergaker\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Die briljantkewer, ook diamant- of juweelkewer, se borsstuk\nis fluweelswart met \u2019n goudgroen groef in die middel. Op sy dekskilde skitter riffies\nsoos juwele. Klein, metaalgroen-goue kewertjies heet goudhaantjies. Die\nlarweagtige glimkewerwyfie se agterlyf gee lig. <\/p>\n\n\n\n

Malkopkewer, geelbonttorretjie, kanferfoeliegalmaker, gaffelneus-,\nrenosterkewer. <\/p>\n\n\n\n

Die goliat- en herculeskewer, miskruiers van die\nskarabeefamilie, is die grootstes. <\/p>\n\n\n\n

Vir die antieke Egiptenare was die skarabee heilig: <\/p>\n\n\n\n

die klein kewer
wat belas met die misballas
dit kruie, soos \u2019n aardkloot voor hom uitstoot,
dit b\u00eare in die aardskoot vir weer begin \u2013 nuwe lewe wat uit die verrotting klim <\/em>
\u2013 Trienke Laurie, \u201cSirkel\u201d<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Hoewel daar na kewers in die volksmond soms as besies\nverwys word, is besies meer bepaald insekte wat tot die orde Hemiptera of\nHalfvleueliges behoort. Soos die boomspringer, wat vinnig kan spring en in bome\nhou waarvan hy die sap uitsuig. <\/p>\n\n\n\n

Op vrugtebome en wingerde, in die Wes-Kaap veral, is die\nmetaalagtig glinsterende bloubesie \u2019n oorlas.<\/p>\n\n\n\n

Bekend vir die aanhoudende, deurdringende geluid van die\nmannetjie op warm dae is die boomsingertjie of sonbesie. Boombesie, doringbesie,\nnuwejaarsbesie, somerbesie, sonroepertjie heet hy ook, en in Boshof: gous.<\/p>\n\n\n\n

Die duikerwants is \u2019n waterbesie wat net nou en dan na die\noppervlak kom om vars lug in te neem, volgens die WAT \u2019n \u201cskitterende,\nwitagtige waterwants wat gevoelig kan steek, met lang agterpote wat hy as\nroeispane gebruik\u201d. Sy ander naam is \u201cbootsmannetjie\u201d.<\/p>\n\n\n\n

In Moorreesburg, Willowmore, Schweizer-Reneke word klein,\nvaal hardedopbesies \u201chondjies\u201d genoem.<\/p>\n\n\n\n

Van die harugwa, \u2019n soort stinkbesie, kom daar in Oos-Afrika,\nin die suide van Zimbabwe en in dele van Namibi\u00eb, gedurende sekere jaargetye,\nsoms glo duisende voor. So baie dat hulle vir die plaaslike inwoners as\nvoedselbron dien. <\/p>\n\n\n\n

\u201cIn baie kulture in Sentraal- en Suid-Amerika, Afrika, Asi\u00eb en Australi\u00eb is dit algemeen. Waar insekte oorvloedig voorkom, word hulle gewoonlik ge\u00ebet,\u201d s\u00ea Joanne Techow, wat in Gauteng met insekte boer<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\u201cMoet \u2019n mens jou neus toeknyp terwyl jy stinkkewers eet?\u201d\nvra Huisgenoot.<\/em> <\/p>\n\n\n\n

\u201cWanneer jy dit gekook het, verdwyn die stank,\u201d s\u00ea Joanne. \u201cJy rooster en droog dit dan gewoonlik.\u201d <\/p>\n\n\n\n

\u2019n Verkorte weergawe van hierdie blog verskyn op 12 Maart 2021 in die rubriek <\/em>Woordwisseling in <\/em>\"\" <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Altesaam 600. Soveel keer staan \u201ckewer\u201d in die eerste 14 dele van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal. M\u00f3\u00f3i, di\u00e9 insekname. Nie direkte oornames of bloot leenvertalings nie, maar ook eg Afrikaanse skeppings wat van fyn waarneming getuig. Die WAT definieer die orde Coleoptera, skildvleueliges of skildvlerkiges, as insekte met bytende monddele en voorvlerke wat … Continue reading Padlopers en boomsingers<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[3,61,60,59,4],"class_list":["post-685","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized","tag-afrikaans","tag-insekname","tag-insekte","tag-kewer","tag-woordeskat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/685","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=685"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/685\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":704,"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/685\/revisions\/704"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=685"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=685"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.afrikaans-vandag.co.za\/aktueel\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=685"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}